Luisteren naar je lichaam: wat je niet ziet, kan wel invloed hebben
Je stapt ’s ochtends de metro in. Mensen kijken op hun telefoon, praten nauwelijks en lijken in gedachten al bij hun werk. Later op de dag voelt diezelfde metro anders. Er wordt gelachen, iemand maakt een praatje, de bewegingen zijn losser. Dezelfde ruimte, een andere sfeer.
Misschien zou je bij het bekijken van twee filmpjes al kunnen vermoeden welk filmpje ’s ochtends is gemaakt. Je ziet gezichten en houdingen, hoort stemmen en merkt hoe mensen op elkaar reageren.
Al die kleine aanwijzingen vormen samen een indruk, zonder dat je ze bewust één voor één hoeft te benoemen. Dat vind ik een boeiende gedachte: hoeveel merken we op zonder precies te weten hóé we het opmerken? En wat betekent dat voor de manier waarop we naar ons lichaam en onze klachten kijken?
Onze zintuigen nemen maar een deel waar
Stel je eens voor dat we maar één procent zouden ervaren van alles wat er bestaat. Dat is geen vastgesteld percentage, maar een gedachte-experiment. Het maakt iets duidelijk: onze waarneming heeft grenzen.
Een hond hoort hoge tonen die voor ons onhoorbaar zijn. Onze ogen zien slechts een deel van het elektromagnetische spectrum. Wifi en bluetooth gebruiken elektromagnetische golven die we niet kunnen zien. Toch verschijnt dat bericht op onze telefoon. We kennen hun werking doordat we de signalen kunnen meten en de gevolgen kunnen waarnemen.
Wat buiten onze directe waarneming valt, kan dus wel degelijk bestaan. Tegelijk vraagt ieder verschijnsel om een eigen verklaring. Wifi verklaart geen intuïtie of lichamelijke klachten. Het herinnert ons er wel aan dat onze zintuigen geen volledig beeld van de werkelijkheid geven.
Zelfs planten reageren op signalen die wij missen
Ook planten kunnen informatie uit hun omgeving opvangen op manieren die je misschien niet verwacht. Onderzoekers Appel en Cocroft ontdekten in 2014 dat planten reageerden op trillingen van knagende rupsen. Planten die vooraf aan die trillingen waren blootgesteld, maakten bij een daaropvolgende aanval meer chemische afweerstoffen aan. Ze reageerden bovendien anders op bepaalde andere trillingen.
Een plant heeft daarvoor geen menselijke oren nodig. Hij reageert op fysieke signalen op een manier die bij zijn biologie past. Dat is iets anders dan begrijpen wat iemand zegt, maar op zichzelf al bijzonder. Voor mij zit daar de verwondering: er gebeurt zoveel om ons heen waar we gemakkelijk aan voorbijgaan. Die nieuwsgierigheid neem ik mee in mijn werk. Goed kijken, luisteren en onderzoeken begint met ruimte laten voor wat je nog niet begrijpt.
Je lichaam reageert soms voordat je het begrijpt
Misschien herken je het. Tijdens een gesprek trek je ongemerkt je schouders op. Je klemt je kaken op elkaar of houdt even je adem in. Pas later besef je dat een opmerking je raakte. Andersom kun je tijdens een prettig gesprek merken dat je ontspant. Je adem wordt rustiger. Je schouders zakken.
Je brein verwerkt voortdurend informatie uit je omgeving en uit je lichaam. Het waarnemen en verwerken van signalen van binnenuit heet interoceptie. Denk aan je hartslag, ademhaling, honger en lichamelijke spanning. Veel van die verwerking gebeurt zonder bewuste aandacht. Daardoor kun je iets lichamelijk opmerken voordat je er woorden voor hebt.
Luisteren naar je lichaam begint voor mij met even stilstaan. Wat voel ik? Wanneer merk ik dat? Wat gebeurde eraan vooraf? Een sensatie verdient aandacht. Wat die betekent, kun je vervolgens onderzoeken.
Wat lichaamsgerichte oefeningen kunnen toevoegen
Veel mensen kunnen goed vertellen wat ze denken. Benoemen wat ze lichamelijk voelen, is soms lastiger. Lichaamsgerichte oefeningen maken daar ruimte voor. Bijvoorbeeld door rustig te bewegen, je ademhaling op te merken of het verschil te voelen tussen aangespannen en ontspannen spieren. Bepaalde ontspanningsmethoden kunnen helpen om stress te verminderen. Wat passend is, verschilt per persoon.
Een ervaringsgerichte oefening kan ook werken met blaadjes op de grond waarop woorden staan. Soms is de tekst zichtbaar, soms ligt die naar beneden. Terwijl je bij een blaadje staat, richt je je aandacht op wat je ervaart. Misschien voel je rust, beklemming, twijfel of de neiging om afstand te nemen. Misschien merk je weinig. Als je later een woord leest dat bij je ervaring lijkt aan te sluiten, kan dat iets oproepen.
Zo’n ervaring kan aanleiding zijn voor een gesprek: wat herken je hierin? Waar kom je dit gevoel tegen? Wat heb je dan nodig?
De lichamelijke reactie op zichzelf bewijst niet dat je de verborgen tekst herkent. De waarde kan zitten in wat je opmerkt en vervolgens over jezelf ontdekt en hierin voelt. Maar ons lijf is zo veel wijzer dan we soms zelf denken.
Verwachtingen kunnen onbewust voelbaar worden
Onderzoek naar placebo en nocebo laat zien hoe verwachtingen o.a. de pijnervaring kunnen beïnvloeden.
Wager en collega’s onderzochten in 2004 placebo-pijnstilling met hersenscans. De vermindering van pijn ging samen met veranderingen in hersenactiviteit in gebieden die betrokken zijn bij pijnverwerking.
In een onderzoek van Bingel en collega’s uit 2011 kregen gezonde vrijwilligers een vaste hoeveelheid pijnstiller tijdens een pijnprikkel. Positieve verwachtingen, of dus medicatie met een positieve intentie, een positieve energie en dus positieve frequentie, versterkten de pijnverlichting. Is dat gek? Nee alles met een positieve intentie heeft dus invloed.
Dat maakt duidelijk waarom intentie in energie en vertrouwen ertoe doen. En het laat zien hoe complex lichamelijke ervaringen door onzichtbare factoren worden beïnvloed.
En och… er is nog zo veel dat we niet volledig begrijpen, terwijl mensen er in de praktijk wel baat bij kunnen ervaren. Die ervaringen verdienen aandacht en verder onderzoek. Ik verwacht dat we de komende jaren steeds meer zullen ontdekken en mogelijk verklaringen vinden voor wat we nu nog niet begrijpen.
Als we dat tegen die tijd met z’n allen nog even interessant vinden, trouwens. Met de komst van AI zou het weleens kunnen dat zelf ervaren belangrijker wordt dan kennis alleen. Maar we gaan zien hoe de toekomst zich ontvouwt.
Verder kijken dan de klacht
Voor mij hoeft niet iedere ervaring meteen een sluitende verklaring te hebben om betekenisvol te zijn. In mijn praktijk ervaar ik dat werken met lichaamsbewustzijn inzichten kan opleveren die vooraf moeilijk te bedenken zijn. Soms worden verbanden pas gaandeweg duidelijk, wanneer iemand stilstaat bij wat er in het lichaam voelbaar is.
Wat mij raakt, is wanneer mensen daardoor meer inzicht krijgen, ervaringen een plek kunnen geven of merken dat hun klachten veranderen.
Meer begrijpen en voelen geeft ruimte voor andere keuzes
Stel je voor dat alles wat je over jezelf en de wereld hebt geleerd in een doosje van tien bij tien bij tien centimeter past. Daarin zitten je overtuigingen, verwachtingen en vertrouwde manieren om met moeilijke situaties om te gaan. Sommige helpen je. Andere zijn zo vanzelfsprekend geworden dat je ze nauwelijks meer opmerkt.
Wat gebeurt er als je daar met nieuwsgierigheid naar kijkt? Als je even stilstaat bij wat je denkt, voelt en lichamelijk opmerkt?
Soms ontstaat er dan een inzicht dat je met nadenken alleen niet had gevonden. Dat is voor mij een belangrijk onderdeel van lichaamsbewustzijn: leren luisteren naar je lichaam en onderzoeken wat die signalen voor jou betekenen.
Ik geloof dat die aandacht de wereld een stukje mooier kan maken. Wat als we bij het nemen van beslissingen ook ruimte maken voor gevoel, luisteren naar ons hart en ons onderbuik gevoel laten spreken? Nou dat lijkt mij een heerlijkheid als al onze wereldleiders dit ook zouden doen.
Zou dat tot andere keuzes leiden? Dat weet ik zeker.
Omdat ik merk dat sommige mensen graag iets tastbaars hebben: uitleg, onderzoek of woorden voor wat ze ervaren, schrijf ik deze blog. Misschien neemt die een deel van hun vragen weg. Misschien biedt die vooral ruimte om met nieuwsgierigheid verder te kijken.
Niet alles wat invloed op ons heeft, is direct zichtbaar. Voor mij is dat een uitnodiging om open te blijven, vragen te stellen en zorgvuldig te onderzoeken wat we ervaren.
Is dat vaag of zweverig? Voor mij niet. Voor mij begint het bij aandachtig stilstaan bij wat je ervaart. Wat dat je brengt, mag je zelf ontdekken en wat er in jouw lichaamswijsheid schuilt. En wil jij dat verder ontdekken? Dan ben je bij Energie Herstel aan het goede adres.